Bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, chan chứa tình cảm, tác phẩm đưa người đọc lặn ngụp trong dòng ký ức quê hương, nơi những mảnh ruộng, hơi ấm gia đình và hương vị đất nước vẫn luôn âm ỉ chảy, trở về thành nỗi nhớ không bao giờ nguôi trong lòng người xa quê. Một tác phẩm đong đầy hoài niệm, dịu ngọt mà sâu lắng, mời bạn cùng lắng nghe tiếng gọi thân thương từ miền quê yêu dấu.
Chúng dìm mình vào những trầm tích của quá khứ, chưng cất thành từng mảnh rễ ghim sâu vào trong thịt. Nước ruộng dội nhẹ vào thành bờ tai tôi, róc rách như giọng người xưa, rót xuống từng giọt phù sa lên đôi má của kẻ tha hương. Từng giọt buốt lạnh, âm ỉ khiến trẻ con xa quê không kịp trở mình cũng có thể bật khóc trong chiêm bao. Và rồi, chẳng hiểu tự lúc nào, nó siết chặt, bóp nghẹt ngực tôi bằng sự buốt rát như thể ruộng cũng biết buồn, biết giận, biết oán trách cái ánh nhìn bạc bẽo của người mà nó từng xem như ruột thịt.
Mảnh ruộng đời tôi đã xa tôi kể từ khi tôi rời quê hương đi tìm kiếm lấy cái lý tưởng đời mình.
Rời bỏ lời thì thầm của đất ruộng đặc sệt, tôi để lại sau lưng mùi sình non còn bám vào ống quần nhỏ, bỏ lại những buổi chạy rong rả qua đám rạ vừa gặt, đầu tóc thơm mùi nắng, tim không hề biết sợ. Cứ thế, tôi chân ướt chân ráo bước vào chốn thinh lặng, một khoảng trời riêng của thị thành kín mít, không một chút gió thoảng mùi lúa ạt ào. Tôi cho đó là tự do của một đời người, ung dung nơi phố thị chỉ xem mình là khách, có hào nhoáng, có lý tưởng, nhưng bơ vơ, đơn độc...
Ngày trước, tôi nhìn thành thị như một người con gái nết na, một người phụ nữ hiện đại ôm trong mình rất đỗi những mộng mơ của người con tham vọng, hứa hẹn biết bao điều hay ý đẹp về một tương lai lý tưởng. Nhưng rồi khi đôi chân tôi mỏi mệt kéo lê trên từng thớ đường bụi bặm, cô nàng bỗng chốc trở nên gắt gỏng, không còn dịu dàng mà hối hả, ồn ào, sặc sụa hơi người, không còn lắng nghe lời đất thở. Những ô cửa sổ bỗng lạnh như ánh nhìn lạ của người quen cũ. Chốc lát tôi thấy mình bị teo nhỏ. Tôi ở đó, xếp mấy cái ghế trong tâm hồn lại ngay ngắn rồi ngồi nghe họng nghẹn đắng mùi bụi, óc não cứ ong ong tiếng người đời đua nhau chạy. Trong những khoảng không thinh lặng, lòng tôi vụt qua bóng đêm của quá khứ, đem lòng thương lội ngược về miền ruộng xưa.
Tôi nhớ khúc ruộng đời mình... Tôi lần trong khúc ruột mình tôi như thể ruộng nhà đang chảy trong bụng. Cái khúc ruột đã từng bị rạch ra, rũ xuống cho thời gian đi qua rồi khâu lại bằng mảnh chỉ của nỗi nhớ.
Có những lúc con người ta cứ chạy về ráo riết, chạy đến rã lòng trên con đê qua những mảnh cày của thời gian vỡ nát chỉ để được trở về nơi có chiếc ruộng mùa khô còn hằn vết bánh xe trâu. Tôi cũng chạy, chạy thụt mạng qua cái lý tưởng đời mình, vắt kiệt lòng để giữ lại chút cay đắng của thói đời mà làm lót lưng trên đường về... Về ngồi xem cá rô nó nhảy múa trong vạt nước ruộng, ngồi xem mặt trời mọc lên từ tiếng gà có giọng Bà la mấy con mèo ăn vụn sau bếp, ngồi trong cái lu nghe tiếng nhớ quê rụng thẳng xuống bụng, nghe mùi nhà xưa sền sệt trong xương. Có đôi lần khi nàng phố thị chìm sâu và giấc mơ đầy sao, tôi nằm giữa lòng nàng, thấy miệng mình ngập trong mùi cua đồng Má trầy trật bắt. Những khói củi già, mấy mùi rơm mục nắng, từng lá trầu Bà nhai cứ liên tục xô đẩy tràn ra trong miệng. Tôi nằm đó chẳng còn nhớ mình là ai nữa, cứ ngỡ Má đã gọi mình về tự lúc nào rồi mà không biết. Tôi nghĩ rằng mình đã đi xa, nhưng thực chất lòng tôi chưa bao giờ rời đi, à thì ra, nước ruộng nhà vẫn trực trào rỉ trong lòng.
Hồn tôi trôi về, như một làn khói nhang sớm rằm vắt mình bên con kênh, ôm những trằn trọc giàn giụa khóc trên mấy cội bần già. Tôi thoáng thấy bóng lưng Nội cong cong như mảnh trăng thanh, ngồi cặm cụi gỡ mớ dây khoai rối bời trong ruột, đôi tay run run như thể đang vuốt nhẹ tuổi thơ sắp rơi tuột khỏi lòng mình. Lúc này, tôi nghe nước ruộng lấp xấp ngoài bờ rồi rịn ra từ khe nhớ, ứa lên thành từng giọt rì rầm giữa những nếp gấp thời gian khô cong trong máu của người từng được đất quê ôm vào lòng mà thở.
Mỗi lần nằm nghe tiếng mưa đêm, lòng tôi như nghe tiếng chân trâu lội bì bõm, nghe tiếng xào xạc lúa lay, nghe tiếng ai gọi ai giữa trưa hè vắng bóng. Những thanh âm tôi không thể nghe được bằng tai mà mỗi lần tràn về lại như có ai vạch tim mình ra mà thổi vào một làn gió quê nhức nhối. Nước ruộng thở trong tim tôi, thở bằng mùi sình vừa lật, bằng tiếng cười của đám bạn trốn Má đi tắm ao, bằng những vết xước loang máu do rơm đâm vào chân mà chẳng khi nào thấy nhói, bằng tiếng bìm bịp râm rang mà Má hay bảo: “Nó kêu thì trời chưa mưa được đâu con nghen!”
Những ngày đèn đêm không chịu ngủ, tôi nằm nghe lòng mình kẽo kẹt trên cái xe chở lúa đã quá mùa, mỗi vòng quay là một lần xóc lại ký ức. Trong giấc mơ chập chờn hơi men phố thị, tôi thấy mình biến thành con lươn đồng ngoe nguẩy bị bắt lên vùi tro trong cái bếp lò già, da nở ra trong mùi khói đương nhạt. Giật mình tỉnh, thấy thịt mình nhão ra thành sình non, tim ngụp thẳng xuống ruộng, bể ra rồi trồi lên bổi hổi như rặng tre sau xóm.
Tôi nhớ ruộng mình như người ta nhớ một thứ ánh sáng từng soi chậm bên xương sườn. Cha tôi một đời cúi mặt xuống đồng, cúi mãi đến độ bóng lưng Cha cũng in thành vệt nắng trên mặt đất. Má tôi gánh một mùa lúa trổ bằng những bước chân giẫm lên đá răm cũ kỹ, đôi vai gầy e ấp giờ chỉ còn đọng lại trong mắt tôi mỗi khi nghe tiếng rao "Bánh ít đây!" lọt vào cửa kính văn phòng. Tôi ngỡ mình đã quên hết rồi. Nhưng chưa bao giờ. Tôi chỉ là cái thân lúa bị gió cuốn rơi tạm xuống lòng phố đá, còn cái rễ thì vẫn ngoe ngoắc nơi chân đê. Nỗi nhớ ấy không gào, không gọi, mà rỉ máu như thể mỗi buổi hoàng hôn không về ruộng là một lần hồn tôi bị bỏ đói.
Có những đêm rất khuya, tôi nhắm mắt. Không cầu mộng vàng, không tìm lối thoát, chỉ để được nghe mùi nước ruộng chạy thẳng xuống lòng. Mùi ấy rờn rợn như sấm tháng Ba, dịu như tiếng Má gọi về ăn cơm, cay như giọt nước mắt bỗng dưng rơi lúc thấy cái rổ tróc tre ở quê chợ.
Nó là bản kinh không chữ, là lưỡi dao cùn gọt dần từng vết phôi pha trong lòng người con tha hương đang đặt tay lên ngực trái nghe tim mình, hóa ra vẫn đập theo từng nhịp nước ruộng vỗ chân bờ...